Nations Bible

Matthew 5

KAKAƗYARI NIUKIEYA XAPAYARI WIXARIKAKƗ · Tap a verse to see its cross-references.

Mɨkɨ 'aixɨa memɨ'itɨarie meta mɨkɨ 'axamemɨ'itɨarie

1Merikɨtsɨ teɨteri yumɨireme waxeiyatɨ, mana yemuritsie neutiyune, hikɨ nanukayerɨni. Teyɨ'ɨkitɨwametemama 'auriena mekaniu'axɨani, 2mɨkɨ katiniwaruti'ɨkitɨani mɨpaɨ 'utaitɨ:

3«'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ waɨkawa memɨteheuyehɨwa yu'iyaritsie kememɨteyumate,

kemɨ'ane taheima makawe mekanexeiyakakuni tiwa'aitɨwametɨme.

4'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨyuheiwerie,

mepɨnɨtɨarieni.

5'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨka'ayu'eririya,

wahetsie pɨtinake kwie naitɨ.

6'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨyuwaɨriya heitseriemekɨ yamemɨtekahunikɨ

yaxeikɨa tewi hepaɨ meuhakamɨkɨ meuharimɨkɨ hepaɨ,

yamepɨtepitɨarieni mepɨtihuxani.

7'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨteyukanenimaya,

mepɨtinenimayatsieni.

8'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨ'itiyatɨka wa'iyari mɨyuxewinikɨ,

mepixeiya Kakaɨyari.

9'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memɨwanɨtɨani teɨteri, 'aixɨa memɨteyuxeiyanikɨ,

mepɨmatsiɨkɨni Kakaɨyari niwemama kememɨtehɨkɨ.

10'Aixɨa mekani'itɨarieka mɨkɨ memuweiyarie memɨyuwaɨriyakɨ heitseriemekɨ yamemɨtekahunikɨ,

kemɨ'ane taheima makawe mekanexeiyakuni tiwa'aitɨwametɨme.

11»'Aixɨa xekani'itɨarieka xeme kepauka memɨxeta'uxiwe'erieni, kepauka memɨxe'uweiyani, kepauka mete'itawatɨ 'axamemutiyuaneni xehepaɨtsita naimekɨ nehetsie xemɨmiemetekɨ. 12Xekeneyutemamawieka 'ana xekenenaki'aka mɨpaɨ xetemaitɨ, 'aixɨa 'aneme xekanipitɨariekuni waɨkawa taheima mieme. Mɨpaɨta meteniwaruweiyakaitɨni Kakaɨyari niukametemama meripaitɨ miemete.

Kwiepa memɨtama wa'una wahekɨariwiwamete

13»Xeme kwiepa memɨtama wa'una xekanihɨkɨtɨni. Xɨka 'una hamuritɨ 'ayani, ¿titakɨ ha'utsiwitɨ rayani? Pɨkatiyunaki'erieri, panuyewiwiyani xeikɨa, teɨteri hetsiena memu'uwanikɨ.

14»Xeme kwiepa memɨtama wahekɨariwiwamete xekanihɨkɨtɨni. Yemuri heima kiekari mɨkama pɨkayɨwe mɨti'awietsieni. 15Mɨkɨ meta, kɨxeme 'utaiyame kakunikɨ pɨka'enukanani. Matsi pɨta, wapaitɨ neitiyemɨkɨ mɨwahekɨariwiyakɨ yunaime kiita memayetei. 16Yaxeikɨata xeme, hekɨariya xehetsɨa mieme mɨpaɨ ketihekɨaka teɨteri wahɨxie, memɨxexeiyanikɨ 'aixɨa kexemɨteyurie, 'aixɨa memutiyuanenikɨ xe'ukiyari taheima makawe hepaɨtsita.

Ketsutsi kemutayɨ 'inɨari niukiyari hepaɨtsita

17»Mɨpaɨ xepɨkateku'eriwani kename nenua ne'ika'unake 'inɨari niukiyari, Kakaɨyari niukametemama waniukiyari. Kenemɨtinua, ne'ika'unake nekapunua, ne'eye'atɨanike pɨta nekaninuani. 18Yurikɨ mɨpaɨ nepɨxerahɨawe, mexi kataxɨwe muyuawi meta kwie, xeihɨxiyari xeituniyari pɨkatatɨmaiyarieni 'inɨari niukiyaritsie mieme, naitɨ mexi karaye'awe. 19Kemɨ'ane mitixani'erieni 'ikɨ 'aitsika tsepa 'imatɨme, yatiwa'ɨkitɨatɨ teɨteri, mɨkɨta 'imatɨme pɨtaterɨwarieni, kememɨtemariwa mɨkɨ memeixeiya kemɨ'ane taheima makawe tiwa'aitɨwametɨme. Perutsɨ kemɨ'ane yamɨtikamie yamɨti'ɨkita, mexɨakame pɨta pɨtaterɨwarieni. 20Mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe, xeme xepɨyuwaɨriya heitseriemekɨ yaxemɨtekahunikɨ. Mɨkɨ meta 'inɨarikɨ memɨte'ɨkitamete, paritseutsixi meta, mɨkɨ yaxeikɨa waniu mepɨteyuwaɨriya. Merikɨte, peuyewetse xeme matsi yemekɨ yaxemɨtekahunikɨ. Mexɨka katixaɨtɨni, tixaɨ xepɨkaheutahaxɨani hakewa mɨra'aita kemɨ'ane taheima makawe.

Ketsutsi kemutayɨ memɨha'a wahepaɨtsita

21»Xepɨ'enana kename mɨpaɨ mete'utahɨawarie meripaitɨ xetutsima: “Pepɨkati'amemiwani, kemɨ'ane mɨtiyumemiwani, 'itsɨkame hetsiena 'apɨrahɨpani”. 22Ne matsi mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe, kemɨ'ane miheka yu'iwa, 'itsɨkame hetsiena pɨrahɨani. Kemɨ'ane 'axamɨtikɨhɨaweni yu'iwa, mɨkɨtsie mepɨte'uhɨpani ta'ukiyarima. Kemɨ'ane mɨpaɨ mɨtitahɨawe: “Kari pepɨka'amate”. Mɨkɨ panutahɨiyani tai yamɨtita'atsie.

23»'Ayumieme xɨka 'a'imikieri pe'atɨani mɨrayutimawatɨre, mana xɨka pehaye'erieni kename 'a'iwa tixaɨtɨkɨ 'aixɨa kamatixeiya, 24mana mɨrayutimawatɨre keneuku'eirieka 'a'imikieri. Kenemie meri, 'aixɨa xeteyuxeiyatɨ xekenakɨni yu'iwamatɨ, 'anake muwa pe'ayeneme keneutimawa.

25»Kwitɨ kenehamikutani kemɨ'ane mɨmatsixaneta mexi huyeta pe'umie hamatɨana, kapa matsiyetuanikɨ 'itsɨkame hetsɨa matsixanetame, 'itsɨkame kapa matsiyetuanikɨ tupiri hetsɨa, kapa pe'anutahɨiyanikɨ. 26Yurikɨ mɨpaɨ nekanaineni, muwa pepɨkawayeyani mexi pekati'atuawe naimekɨ.

Ketsutsi kemutayɨ, kemɨ'ane mikumaɨwa xeime 'ɨyaya xeime kɨnaya hepaɨtsita

27»Xepɨ'enana kename mɨpaɨ mete'utahɨawarie: “Xeime 'ɨyaya kɨnaya pepɨkakumaɨwani”. 28Ne matsi mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe, kemɨ'ane mixeiya 'uka 'ihiwe'erietɨ, mɨkɨ kanikumaɨwani yu'iyaritsie. 29'Ayumieme, xɨka 'ahɨxi 'atserieta miemekɨ xɨka 'axapetiyurieneni, keniwatitu'i meta kenehɨwa. Matsi 'aixɨa pɨyɨni tixaɨtɨ mɨreuyewenikɨ 'awaiyaritsie mieme, kapa pe'axewitɨ peheukahɨiyanikɨ xatsi taiyariyaritsie. 30Meta, xɨka 'amamá 'atserieta mieme matsihekahɨpani, kenewayewiteki meta kenehɨwa. Matsi 'aixɨa kaniyɨmɨkɨ pemɨwayepurunikɨ, kapa pe'axewitɨ peheukahɨiyanikɨ xatsi taiyariyaritsie.

Ketsutsi kemutayɨ, 'eiriya hepaɨtsita

31»Mɨpaɨta mepɨte'utahɨawarie meripaitɨ: “Kemɨ'ane yu'ɨya muku'eiri, 'eiriya xapayari ke'ihuritɨani”. 32Peru ne matsi mɨpaɨ nepɨxerahɨawe, kemɨ'ane miku'eiri yu'ɨya, mɨkɨ xeime kɨnaya kumaɨwame kanayeitɨani yu'ɨya, mexɨka 'uka 'uki 'ukumayɨani mɨkayɨkɨna xeikɨa. Kemɨ'ane mitiwitɨni 'uka muku'eiriwaxɨ, mɨkɨta pikumaɨwani xeime 'ɨyaya.

Ketsutsi kemutayɨ, memɨyɨhɨritɨa wahepaɨtsita

33»Mɨkɨ meta, xepɨ'enana kename meripai miemetexi mɨpaɨ metekɨhɨawarɨwakai: “Pepɨka'ahɨritɨani peti'itawatɨ, matsi kepemɨti'ahɨritɨa yapepɨtikamieni Ti'aitame matsixeiyakaku”. 34Ne matsi mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe: Yemekɨ xepɨkayɨhɨritɨaka. Taheima mieme muyuawi xexatatɨ xepɨkayɨhɨritɨaka Kakaɨyari muwa yu'uwenitsie 'akaitɨ mɨti'aitakɨ. 35Kwie xexatatɨ xepɨkayɨhɨritɨaka kwie 'uwenieyatɨa mieme ketayatɨa mieme mɨhɨkɨkɨ. Kerutsareme xexatatɨ xepɨkayɨhɨritɨaka ti'aitame mɨtɨrɨkaɨye kiekarieya mɨhɨkɨkɨ. 36'Amu'u pexatatɨ pepɨka'ahɨritɨaka pemɨkayɨwekɨ tuxame yɨwime pemeyeitɨanikɨ nixei kɨpayari. 37Xɨka xeyuwaɨriyani, “huu” xekeneutiyuaneni xeikɨa, mexɨka xekayuwaɨriyani, “tixaɨ” xekeneutiyuaneni. Tawari xeiniukiyari panayuhayewa, kemɨ'ane 'axamɨtiyuruwa hetsɨa kanimiemetɨni.

Ketsutsi kemutayɨ, 'axamemɨwayurie 'axame'u'itɨarieka wahepaɨtsita

38»Xepu'enana kename mɨpaɨ metekɨhɨawarɨwakai: “Xɨka xeime hɨxieya watituni mɨkɨta hɨxieya kewatituiyani meta tameya xɨka 'anaye'una mɨkɨta ke'anaye'uniyarieni”. 39Ne matsi mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe: Mɨpaɨ xeteyurietɨ xepɨka'inenaka kemɨ'ane 'axamɨxeyurie. Matsi kemɨ'ane 'a'auritapatsie mɨmatsikuwaya 'atserieta, ta'aurie pe'aweme keneupitɨa tapata. 40Kemɨ'ane matsixanetatɨ mɨmatsinawairiemɨkɨ 'akamixa, keneuhuritɨa meta 'a'ɨkari. 41Kemɨ'ane mɨmatsiwiya hetsiena mieme tixaɨtɨ pemɨranutɨnikɨ xeimiriyari keyari, huta miriyari keyari keneumieni 'utɨana. 42Kemɨ'ane tixaɨtɨ mɨmatiwawirie, ketineupitɨa, kemɨ'ane mɨmatiniɨwiriemɨkɨ pepɨkatikweririeka.

Kemɨtiwanaki'erieka mɨkɨ memɨtatsi'aye'unie

43»Xepɨ'enana kename mɨpaɨ metekɨhɨawarɨwakai: “'Ahepaɨ tewi kenenaki'erieka, pepi'uxiwe'erieka kemɨ'ane mɨmatsi'aye'unie”. 44Ne matsi mɨpaɨ nepɨtixekɨhɨawe: Xekeniwanaki'erieka mɨkɨ memɨxe'aye'unie, xekeneyunenewieka mɨkɨ memɨxe'uweiya wahetsiemieme. 45Mɨpaɨ xeyɨatɨ puyuritɨni yu'ukiyari taheima makawe niwemama xemɨhɨkɨkɨ. Mɨkɨ kanenatinenetɨwani yutau 'axamemɨteyurie wahetsie 'aixɨa memɨteyurie wahetsie. Wiyeri panakanɨ'awa mɨkɨ heitseriemekɨ yamemɨtekahu wahetsie mɨkɨ heitseriemekɨ yamemɨkatekahu wahetsie yaxeikɨa. 46Xɨka xewanaki'erieka mɨkɨ memɨxenaki'erie, ¿kexete'a'iwa mɨkɨkɨ? Kamɨ, 'atsita mɨkɨ kuwiyexinutsie mieme tewawamete yaxeikɨa mepɨteyurie. 47Xɨka yu'iwamarixi xewawaɨritɨaka hɨkɨa, titatsɨ xeteyurie hipatɨ yamemɨkateyurie. Kamɨ, mɨkɨ memɨkatateɨterima yaxeikɨa mepɨteyurie. 48Xeme pɨta heitseriemekɨ yaxeketenekahuni, xe'ukiyari taheima makawe heitserie yamɨtikamie hepaɨ.

Artistic illustration — an interpretation, not a historical record.

Did you know?

The Sermon on the Mount

  • When Jesus saw the crowds, he went up on the mountain, sat down, and began to teach his disciples. That discourse is known as the Sermon on the Mount. A chronological note places its start in AD 28 and gives it a duration of one day.Sources: the Bible text itself · Sermon on the Mount
  • Teaching about oaths, Jesus says not to swear by Jerusalem, for it is the city of the great King. In the original the name is a dual form meaning possession of peace, or foundation of peace. That form probably refers to the two mountains on which the city was built, Zion and Moriah, or, as some suppose, to the upper and the lower city; it was also called the city of God and the holy city.Sources: the Bible text itself · Jerusalem

Notes written with AI assistance from open sources (Theographic Bible Metadata, CC BY-SA 4.0; Easton’s Bible Dictionary, public domain) and reviewed before publishing.

Places in this chapter

  • Jerusalem · 31.777, 35.234 · verse 35

Only places identified with high confidence are shown (90% or more according to the scholarly sources compiled by OpenBible). Period map: DARE (Digital Atlas of the Roman Empire), CC BY 4.0; modern map: © OpenStreetMap contributors; places: OpenBible.info (CC BY 4.0).

Credits and license for this translation
KAKAƗYARI NIUKIEYA XAPAYARI WIXARIKAKƗ
The Holy Bible in the in Huichol language of Mexico, 2020 edition
La Santa Biblia en lengua huichol de México, edición 2020
copyright © 2020 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Huichol
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.
Huichol [hch], Mexico
Copyright Information
© 1988-2020, Wycliffe Bible Translators, Inc.
This translation text is made available to you under the
terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works.
( http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/ )
In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you
do not change any of the text or punctuation of the Bible.
You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions
or quotations from this work, provided that you include the above copyright
information:
You must give Attribution to the work.
You do not sell this work for a profit.
You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.
Permissions beyond the scope of this license may be
available if you contact
us with your request.
The Holy Bible
in Huichol
© 1988-2020, Wycliffe Bible Translators, Inc.
This translation is made available to you under the terms of the
Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.
You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:
You include the above copyright and source information.
You do not sell this work for a profit.
You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.
Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents.
For other uses, please contact the respective copyright owners.
2025-09-03

Source: http://ebible.org/hch/ · eBible.org

Talk to us

Tell us where you read from, how the Bible has helped you, or what we could improve. We read every message.